Wat is een democratische school?
Een democratische school is een leeromgeving die gebaseerd is op de volgende twee pijlers:
Zelfbeschikking
Kinderen en jongeren hebben het recht om hun eigen keuzes te maken met betrekking tot leren en alle andere aspecten van het dagelijkse leven. Ze kunnen individueel beslissen wat ze doen, wanneer, waar, hoe en met wie, zolang hun keuzes de vrijheid van anderen om hetzelfde te doen niet beperken.
Democratische gemeenschapsprocessen
Kinderen en jongeren hebben een gelijkwaardige stem in de besluitvorming over hoe hun organisatie – en in het bijzonder hun school – wordt georganiseerd en welke afspraken nodig zijn.
Een democratische school wordt gekenmerkt door de volgende elementen:
- Een gemeenschap die gebaseerd is op een cultuur van gelijkwaardigheid en gedeelde verantwoordelijkheid. Respect brengt respect voort. Vertrouwen brengt vertrouwen voort. Compassie brengt compassie voort. Tolerantie brengt tolerantie voort. Luisteren brengt luisteren voort.
- Collectieve besluitvorming waarbij alle leden van de gemeenschap, ongeacht leeftijd of rol, een gelijke stem hebben in belangrijke beslissingen, zoals schoolafspraken, leerinhouden, projecten, het aanwerven van medewerkers en zelfs budgettaire aangelegenheden.
- Zelfgestuurde ontdekking: kinderen en jongeren kiezen wat ze leren, wanneer, hoe en met wie ze leren. Leren kan overal en op diverse manieren plaatsvinden, via spel of via meer traditionele studievormen. Essentieel is dat leren vertrekt vanuit de intrinsieke motivatie van de studenten en aansluit bij hun interesses.
Democratische scholen zijn gemeenschappen waarin Artikel 12 van het VN-Kinderrechtenverdrag, dat stelt dat kinderen het recht hebben om gehoord te worden in aangelegenheden die hen aanbelangen, volledig wordt gerealiseerd.
Democratisch onderwijs biedt een ideale voedingsbodem voor de ontwikkeling van kritisch denkende individuen die samenwerkingsgerichte probleemoplossers zijn en creatief en flexibel denken.
De bovenstaande beschrijving is hoe de European Democratic Education Community (EUDEC) democratisch onderwijs definieert.
Enerzijds beantwoordt een echte democratische school aan bovenstaande beschrijving. Anderzijds bestaat er wereldwijd een grote diversiteit aan democratische scholen wat betreft besluitvorming, conflictbemiddeling, bestuursstructuren, culturele diversiteit in leerinhouden en de manier waarop deze worden aangeboden.
Diversiteit aan Democratische Scholen
Summerhill
De oudste democratische school in de wereld is Summerhill, gevestigd in Leiston, Suffolk in het Verenigd Koninkrijk. Summerhill werd opgericht in 1921 door A.S. Neill. Het is een school met internaat. Alle beslissingen omtrent het reilen en zeilen van de school worden democratisch genomen, waarbij elke student en elke volwassene een gelijke stem heeft. Op Summerhill worden lessen georganiseerd, maar de studenten zijn volledig vrij om hier al dan niet aan deel te nemen.
Sudbury scholen
Geïnspireerd door Summerhill hebben een groep ouders en onderwijzers in 1968 de Sudbury Valley School opgericht. Deze is gevestigd in Framingham, Massachusetts, Verenigde Staten.
Bij Sudbury hebben ze een groot vertrouwen dat als je kinderen en jongeren de vrijheid geeft, dat ze hun passie en talenten ontwikkelen en leren wat ze nodig hebben in hun leven. Die vrijheid gaat hand in hand met verantwoordelijkheid. Kinderen in Sudbury zijn verantwoordelijk om hun eigen leven vorm te geven en voor de keuzes die ze maken. Bij sudbury worden enkel lessen georganiseerd als studenten hier echt naar vragen. De ruimte voor kinderen en jongeren om echt hun eigen levensweg te volgen is heel belangrijk bij Sudbury.
In de schoolmeeting beslissen kinderen, jongeren en stafleden over echt elk aspect van de school. Beslissingen gebeuren op basis van meerderheidsstemming. Zelfs de organisatie van de school wordt mee gedragen door kinderen en jongeren. Zij kunnen taken en verantwoordelijkheden opnemen om mee de school te runnen.
Ook de regels worden beslist in de schoolmeeting. Als je een regel overtreedt, dan kan je worden opgebracht bij het juridisch comité (JC). In het JC wordt gekeken of je een regel hebt overtreden en wat je sanctie is. Het JC bestaat uit een gemengde groep van kinderen, jongeren en stafleden.
Ondertussen zijn er scholen in heel de wereld die gebaseerd zijn op het Sudbury Model.
Agile Learning Center (ALC)
In 2013 hebben ouders en onderwijzers de Manhattan free school helemaal herdacht en hieruit is de eerste Agile Learning Center ontstaan. Deze is gevestigd in New York, Verenigde Staten.
ALC’s willen bewust een cultuur creëren die zelfsturend leren ondersteunt, versterkt door agile managementtools. Hun visie is gegrond in vertrouwen. Hieruit groeien 4 wortels:
- Leren: Leren is natuurlijk. Het gebeurt de hele tijd.
- Zelfsturing: mensen leren het beste door hun eigen beslissingen te nemen. Kinderen zijn mensen.
- Ervaring: Mensen leren meer van hun cultuur en omgeving dan van de inhoud die hen wordt geleerd. Het medium is de boodschap.
- Succes: verwezelijking wordt bereikt door cycli van intentie, creatie, reflectie en delen.
Agile learning centers gebruiken praktische en concrete tools om als gemeenschap samen te leven. In change-up-meetings worden aandachtspunten in de gemeenschap naar voren gebracht, besproken en belissingen genomen om nieuwe afspraken uit te proberen. Welke na evaluatie deel kunnen worden van de normale schoolcultuur.
De Agile Learning Center gemeenschap is actief bezig hun ideeën te verspreiden via informatie en opleidingen om zo de oprichting van nieuwe ALC’s te ondersteunen. Zo zijn er vooral in de Verenigde staten en Europa verschillende ALC’s opgericht of democratische scholen geïnspireerd door ALC’s.
Democratische scholen die werken met sociocratie
Democratische scholen kiezen voor verschillende manieren om hun gemeenschap te organiseren en beslissingen te nemen. Zo zijn er democratische scholen vooral in Nederland die kiezen voor sociocratie als organisatiestructuur en manier van beslissen.
Bij sociocratie worden beslissingen genomen vanuit consent. Consent wil zeggen dat er geen overwegend bezwaar is.
Democratische scholen die sociocratie gebruiken, kunnen daarnaast heel verschillend zijn.
Andere democratische scholen
Daarnaast zijn er nog diverse andere democratische scholen, die zich geen Sudbury school, geen ALC noemen en die niet met sociocratie werken. Ze zijn geïnspireerd door andere democratische scholen, maar ze hebben hun eigen visie ontwikkeld, zoals Flovira Democratische School.